Anketler üzerinden algı yönetimi

Türkiye’de anket şirketlerinin adını 1990’lı yılların sonunda duymaya başladık. Buna karşın 1999 yılındaki genel seçimlerde anket yasağı nedeniyle pek varlık gösteremediler. Yine de gazetecilere fısıldadıkları tahminleriyle tartışma yarattılar. Böylelikle şirket sahipleri adlarını duyurdular.  İlerleyen yıllarda seçim gündemli haberlerin anketler parlayan yıldızları olmaya başladılar. Türkiye gündemine oturan tahminleri nedeniyle ABD’li yetkililerin de ilgisini çektiler.  Wikileaks belgelerinin yayınlanmasıyla ABD Ankara Büyükelçiliği Siyasi Müsteşarı John Kunter'in ülkesine anket şirketleriyle ilgili kriptolu(şifreli) mesajlar çektiği ortaya çıktı. Kunter'in ortaya çıkan bu mesajlarda, anket şirketleri sahiplerinin siyasi partilerle bağlantıları; hesaplama yöntemlerinin güvenir olmadığı konusunda ülkesine raporlar verdiği öğrenildi. Kunter, Türkiye’nin elitleri tarafından seçim anketlerinin önemsendiği ve anket şirketlerinin yıldızının parladığı döneme yükselişi denk gelen AKP’nin politikalarına kamuoyu anketlerinin yön verdiği konusunda da ülkesine uyarılarda bulundu. 

Kunter'in bahsettiği anket şirketlerinin genel itibariyle patronaj(çoğu hem patron hem müşteri olduğundan bu tanımı kulanıyorum) yapısı şöyle:

Estima: Yönetim Kurulu Başkanı, CHP’li Bülent Tanla’nın oğlu Hasan Tanla. Daha önce ismi Piar Gallup idi, Tanla’nın CHP içinde sıkı bir muhalif olduğu biliniyor. Şirket basında daha çok Vatan gazetesiyle çalışıyor.

A&G Araştırma:  Tarhan Erdem’in şirketi KONDA’da çalışırken 2004’de ayrılarak kendi şirketi A&G’yi kurdu. Adil Gür 1995’den şu ana kadar, 2007 ve 2009’da da olmak üzere tüm seçim sonuçlarını doğru olarak öngördü. Bu sebeple onun için, “Bir bilen” yakıştırması yapılıyor.

ANAR (Ankara Sosyal Araştırmalar Merkezi): 1998 yılında Ankara’da kurulan şirketin sahibi AKP’li eski bakan Beşir Atalay’dır. Genel Müdürü İbrahim Uslu. Daha çok AKP için anket çalışmaları yapan şirket, basından da Yeni Şafak Gazetesi ile çalışmaktadır. 2000 yılından bu yana her ay düzenli olarak gündem araştırmaları yayınlıyor.

Denge Araştırma: Cumhurbaşkanı Erdoğan için özel anket çalışmaları yapan bir şirket. Özel servis yapıyor. Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Basri Yıldız. Erdoğan’la ilk siyasete atıldığı yıllardan beri çalışıyor. Bir başka AKP’li isim Zeynep Karahan Uslu da şirkete danışmanlık yapıyor.

POLLMARK Piyasa ve Kamuoyu Araştırmaları: 2003 yılında kurulan bir kamuoyu araştırma şirketi. İbrahim Dalmış, Ertan Aydın, Yusuf Ziya Özcan, İhsan Dağı tarafından kuruldu. AKP’ye yakınlığı ile biliniyor. Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde, AKP teşkilatı, belediye başkanları ve milletvekillerine anket uyguladı.

Konsensus Araştırma ve Danışmanlık: Genel müdürü ve sahibi Murat Sarı. Aynı zamanda Araştırmacılar Derneği Genel Sekreterliği’ni de yürütüyor. Şirket, 2001 yılında kuruldu.

GENAR Araştırma Eğitim Danışmanlık: 1997 yılından beri faaliyet gösteren şirketin yönetiminde önemli akademisyenler bulunuyor. Hüsrev Hatemi, Ümit Meriç, Nilüfer Narlı, Davut Dursun, İlber Ortaylı, Haluk Şahin, Edibe Sözen, Arus Yumul, birlikte çalıştığı isimler arasında yer alıyor.

SONAR Araştırma: Sahibi Hakan Bayrakçı, 1999 seçimlerinde MHP’den İstanbul milletvekili adayı olmuştu.

KONDA Araştırma ve Danışmanlık: Tarhan Erdem’in sahibi olduğu şirket. Yönetiminde Tarhan Erdem ve Bekir Ağırdır bulunuyor.

KAMAR Araştırma: Emre Kongar, 1987 yılında kurdu. Dört yıl sonra bu şirketten ayrıldı. Daha sonra Bülent Tanla araştırmalarını yayınladı. Şu andaki başkanı Murat Doğan…

GEZİCİ Araştırma: Sahibi Murat Gezici. Araştırma sektörüne  1999 yılında Tarhan Erdem yönetimindeki Konda Araştırma Şirketi’nde  çalışmaya başlayarak girdi. Adil Gür yönetimindeki A&G Araştırma Şirketi’nde 12 yıl süre görev aldı. 11 Eylül 2011 genel seçimler sonrasında Gezici Araştırma Şirketi’ni kurdu. CHP çizgisinde araştırmalar yapıyor.

UĞRAŞTILAR AMA GENÇ PARTİ’YE BARAJI ATLATAMADILAR

Peki, 7 Haziran 2015 seçimlerine doğru peşi sıra açıklamalarda bulunan ve hemen hepsi medyada 'en doğru tahminleri yapan'  olarak sunulan, anket şirketleri 2015 öncesi seçimlerde ne tahminlerde bulundu?

2002, 2007 ve 2011 seçim öncesi tahminleriyle  2015 seçim dönemindeki benzerliklere şaşıracaksınız.

Türkiye’de anket şirketlerinin yıldızının parladığı 2002’den bu yana yapılan tüm genel seçimlerden AKP birinci parti çıktı. Fakat AKP'nin  oy oranını bir iki şirket dışında hiçbir anket şirketi tahmin edemedi.

2002-2007 yılında faaliyet gösteren anket şirketlerinin seçim tahminleri araştırıldığında,  Genç Partinin anketlerde yüksek oy oranlarına sahip gösterilmesi dikkat çekti. Diğer yandan anket şirketlerinden bazılarının MHP’nin oy oranını yarı yarıya düşük gösteren tahminlerde bulunması göze çarptı.

2002 GENEL SEÇİMLERİ SONUCU TÜRKİYE HARİTASI

AKP, 3 Kasım 2002 seçimleri sonucu Türkiye’de iktidara geldi. SeçimlerdeAKP: 34.1, CHP: 19.5, DYP: 9.6, MHP: 8.4, GP: 7.2, DEHAP: 5.8, ANAP: 5.2,  SP: 2.5, DSP: 1.2 oy aldı.  

Hazırladığımız 2002 seçim anketlerine dair tabloda çelişkiler açık  açık şekilde görülüyor:

AKP’nin seçimden birinci parti çıkması seçim öncesi tahminlerde malumun ilanıydı.  Fakat 2002 Milletvekilliği Genel Seçimi öncesi KONDA-A&G Araştırma Şirketi ve ANAR dışında tüm anket şirketleri AKP’nin yüzde 35 dolayında oy alamayacağını duyurdu. Anketlerde Genç Parti’nin oy oranı ise ya barajın üstünde ya da bir, iki puan altında gösterildi. Genç Parti yalnız yüzde 7,2 alabildi. 2002'deki Genç Parti'nin oy oranıyla ilgili tahminlerle 2015'te HDP’nin oy oranlarıyla ilgili yayınlanan tahminlerdeki benzerlik dikkat çekici. 

2007 GENEL SEÇİMLERİ

22 Temmuz 2007 tarihinde  AKP ikinci kez oylarını yükselterek iktidar oldu.  Türkiye'nin içi AKP sarısına boyandı. Seçimlerde; AKP: 46.58, CHP: 20.87, MHP: 14.27, DP: 5.42 GP: 3.4 oy aldı. 

 Anketlerin aksine 2007 seçimlerinde AKP beklenin üstünde oy aldı. Seçim sonuçlarının, KONDA’nın dışında hiçbir anket şirketinin tahmini yanından bile geçemedi.

 2007 seçimlerine ilişkin anketlerin tahminleri ise şu şekilde:

MHP’NİN OY ORANINI BİR ŞİRKET BİLDİ

Genç Parti 22 Temmuz 2007 seçimlerinde, seçim öncesi yapılan anketlerin hiçbirinde tahmin edilmediği kadar düşük bir oran alarak (%3,03) girdiği ikinci seçimde de meclise girmeyi başaramadı. Yurt dışına kaçan Genç Parti Genel Başkanı Cem Uzan Fransa'dan "siyasi sığınma hakkı" aldı. Seçim öncesi yayınlanan anketlerde diğer büyük yanılgı ise MHP oyları hakkındaydı. A&G Araştırma şirketi yüzde 14 oy alan MHP’yi yayınladığı ankette yüzde 6.9 göstererek barajın altında kalacağını öne sürerek en ters köşe tahmini yaptı. 

2011  GENEL SEÇİMLERİ

Genel seçimler 12 Haziran 2011'de yapıldı. Seçimlerde; AKP: 49.83, CHP: 25.98, MHP: 13.01 oy aldı. 

En yakın tahminleri ilginç bir şekilde CHP'ye yakınlığı ile bilinen Hakan Bayrakçı'nın şirketi SONAR ve AKP'ye araştırma yapan ANAR yaptı. Şirketler MHP’nin oylarını yine tutturamadı. ANDY-AR şirketi MHP’nin barajın altında oy alacağını öne sürdü. MHP yüzde 10 barajını rahatlıkla geçti.  Seçimler sonrası anketlerin yarattığı paranoya nedeniyle CHP'den MHP'ye oy kaydığı iddiaları atıldı. Her seçimde illaki MHP'yi bir anket şirketi barajın altında gösterdi, bu algı operasyonu sonucu birçok oy kayışı yaşandı. 

VE ÖNÜMÜZDE 7 HAZİRAN 2015 SEÇİMLERİ VAR

Önümüzde 7 Haziran’da yapılacak seçimler var.  Anket şirketlerinin tahminleri yine gündemde. İddialar da… Cumhuriyet gazetesinde 25 Nisan’da twitter üzerinden paylaşımlar yapan Fuat Avni adlı hesabın şu iddiaları yer aldı: “İbrahim Uslu, Kaçak Saray’a geldi. AKP %41, HDP %10.5 raporunu sunarak ‘Tek başımıza iktidar zor efendim’ dedi. Erdoğan, ‘Siz bana %40′ı bulun biz onu %48 yaparız, bunu duyurmadan çalışmalarınızı devam ettirin’ dedi. HDP’nin baraj altında kalması için kirli oyunları kurgulama görevi Ala’ya, kamuoyu oluşturma görevi de Akdoğan’a verildi.  Güzel insanlar, hepiniz oy kullanmaya gidin ve sandıklara sahip çıkın diye bunları yazıyorum. Algı oyunlarına sakın aldanmayın.” 

AKP hükümetinin bu müdahaleleri herkes tarafından bilinirken, diğer yandan anket şirketlerinin tahminlerdeki büyük farklar ile çelişkiler ise tartışma yaratmaya devam ediyor.  HDP yüzde 9-10 bandında gösteriliyor ama bunun bir algı operasyonu olduğu iddiaları yoğun şekilde gündemde yer alıyor. Algı operasyonu konusunda da akla hemen Genç Parti geliyor. 

Burada medyada çok görünürlük üzerinden yapılan iyimser tahminler üzerine de de küçük bir hatırlatma olarak, 2002 seçimlerinde binde 34 oy alan ÖDP'nin hüsranı hatırlamakta fayda var. 

Son yapılan anketler şöyle:

Kobane'de yaşam

Savaşı süpüren kadınlar ve enkazdan bisiklet çıkaran çocuklar

Suruç’a gittiğim gün İnşaat-İş Sendikası üyeleriyle birlikte Kobanê’ye geçmeyi başardım. IŞİD’e karşı verilen savaşta yüzde 80’i yıkılan Kobanê sokaklarında geziyorum. Neredeyse her sokakta çocuklarla karşılaşıyorum. Görevim hasar görmüş binaları fotoğraflamakken, yıkık kentin ayakta duran çocuklarının büyüsüne öylesine kapılıyorum ki, nereden çocuk sesi duysam fotoğraf makinemin objektifini oraya yöneltiyorum. Oyun oynamak için topladığı kurşunları gösterirken ‘Kızacaklar mı acaba?’ diye korkuyla yüzüme bakan ve hızla uzaklaşan çocuğun o anını fotoğraflıyorum.

Kuşun kanadından korkmak

Yerde patlamamış bir havan mermisi görüyorum. Meydanda havan mermilerini görüyorum. Havan mermilerinin kuşun kanat çırpışına benzer bir sesi olduğunu, bu yüzden her kuşun kanat çırpışında insanların ürperdiğini öğreniyorum. Bizi gezdiren savaşçı, “Sesleri güvercinin kanat çırpışı sesine çok benzer. Çete her gün atıyordu. Kanat çırpma sesi duyduğumuzda yaralanmamak için yere atlıyorduk. Bir iki kere kuş çıktı” diyor. Aklıma Melih Cevdet’in dizeleri geliyor: “Bir çift güvercin havalansa…Yanık yanık koksa karanfil…”

Enkazdan çıkan bisiklet

Sonra harabelerin arasından bakan iki sevimli göz dikkatimi çekiyor. Gülümseyerek kardeşleriyle birlikte poz veriyor. Ardından yıkıntıların içinde iki çocuk daha görüyorum. Buldukları bisikleti enkazdan çıkarmaya çalışan çocuklar, işlerine o kadar yoğunlaşmışlar ki fotoğraflarının çekildiğinin farkına bile varmıyorlar. IŞİD çetelerinin, savaşın çaldığı çocukluklarını bir çöplüğe fırlatılmış halde bulmuşlar sanki. Geri almak istiyorlar…

Zaferin çocukları

Kobanê sokaklarında gezdikçe Kürt çocuklar çıkıyor karşıma, kimi zafer işareti yapıp gülümseyerek fotoğrafının çekilmesini istiyor, kimisi utangaçça gülümsüyor. Hava soğuk, yerler çamur içinde. Çoğunun ayakkabısının yok; bazısı terlikle dolaşıyor, bazısı yalın ayak. Su kıtlığı yüzünden yüzleri, üstleri kir pas içinde, tertemiz gülümsüyorlar…

Anneleriyle, ablalarıyla gezen çocuklar görüyorum, anneleriyle hiç yürüyüşlerini bozmadan zafer işareti yaparak poz veriyorlar. Harabelerin arasında oyun oynayanlar beni hiç fark etmezken, 4-5 yaşlarında bir çocuk yanıma geliyor. Kendince bir hediye vermek istiyor bana, elinde tuttuğu klima kumandasını uzatıyor.

Ölüm kokusu

Bu sırada cenaze konvoyuna rastlıyorum. Ölenin Kobanê’nin 60 kilometre ötesindeki cephede vurulan Mazlum Hüseyin olduğunu öğreniyorum. Bir aracı durdurup biz de konvoya katılıyoruz. O esnada IŞİD’lilerin traktörlerle taşınan cesetleri geçiyor yanımızdan. Bir taraftan düşmemeye çalışırken bir taraftan hareket halindeki araçtan fotoğraf çekmeye çalışıyorum. Traktördeki kokmuş cesetlerden yayılan kesif bir koku ortalığı kaplıyor. Herkes ağzını kapatıyor. Traktör toprak bir yola sapıp gözden kayboluyor.

Cesetlerin nereye götürüldüğünü soruyoruz, ancak yanıt alamıyoruz.

“Şehid Namerın”

 Mezarlığa varıyoruz.  YPG’li Kürt savaşçı Hüseyin’in sarı, kırmızı, yeşil tabutu, zafer işaretleri ve “Şehid Namerın” sloganlarıyla omuzlara alınıyor. Sloganlarla ve zafer işaretleriyle hızla yürüyüp, mezarlıktaki bir katafalka tabutu koyuyorlar. Tabutun başında kısa konuşmalar yapılıyor, sloganlar atılıyor; alkışların ardından hızla, ölen savaşçı kazılmış mezarlardan birinde toprağa veriliyor. Öylesine sıradanlaşmış ki ölüm, yalnızca bir kadın ağlıyor. Ağlayan kadının elini tuttuğu küçük çocuk şaşırmış. Belli ki anlam veremiyor etrafında olanlara, fotoğraf çekerken yalnız o bana bakıyor.

En eski mezar birkaç aylık

Çevredeki mezarların en eskisinin dahi birkaç ay önce kazılmış olması dikkatimi çekiyor. Çoğu Arapça olan mezar taşlarına baka baka mezarlıktan çıkıyorum. Üzerlerinde savaşçıların cepheye katılış ve ölüm tarihleri yazıyor. Birinin cepheye katıldıktan yalnızca bir gün sonra öldüğünü görüyorum.

Mezarlığa bizi getiren araç galiba cepheye gidiyor. Başka bir araç arıyoruz. Boş tabutun da konduğu kamyonetin kasasında tekrar kente dönüyoruz.

Kadın yaşam özgürlük

Kobanê’de çocukların dışında sokaklarda en çok kadınlar var. Sokak başlarında omuzlarında silahlarla kadın savaşçıların nöbet tuttuklarını görüyorum. Fotoğraflarını çekmek istiyorum. Kimi gülümseyerek poz veriyor, kimisi istemiyor. Savaşı değil, kadın özgürlük mücadelesini konuşuyor olmaları dikkatimi çekiyor. Kadın eylemlerinde sıklıkla atılan “Kadın yaşam özgürlük” sloganı düşüyor aklıma. İşte o slogan burada adım adım gerçeğe dönüşüyor. Kobanê’de yaşam kadınların eliyle yeniden kuruluyor.

“Alt katta IŞİD…”

Kobanê’ye hâkim Miştenur Tepesi’ni yakından gören bir sokağa giriyoruz. Bizi gezdiren Hikmet Acun, oğlu Suphi Nejat Ağırnaslı'yı kaybettiği yeri işaretle gösteriyor. Bize tekrar tekrar bastığımız yerlere dikkat etmemiz, tuzaklaması bozulmuş bomba olabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Taş taş üstünde kalmamış evlerin arasından, uçaklardan atılan bombaların açtığı çukurlara gire çıka, barikatları aşa aşa yürüyoruz. Oda oda savaşılan evleri görüyoruz. Evet, oda oda! Hikmet abi tek tek anlatıyor: “Bu evde yoğun çatışma oldu, saatlerce, alt katta IŞİD, üst katta bizimkiler…”

Cesetler toplanamıyor

Tahmin ettiğimizden çok daha büyük Kobanê. Savaşılan mevzilerin yakınlığını gördükçe ve savaşçılarla konuştukça ne denli büyük bir mücadele verildiğinin daha fazla ayırdına varıyorum. Kimi yerlerden ceset kokuları geliyor; halen enkazların altında yüzlerce cesedin olduğu, iş makinelerinin cephede olması nedeniyle bu cesetlerin toplanamadığı belirtiliyor.

Savaşı süpüren kadınlar

Yıkık dökük binalar arasında, önünde, içinde insanlar gözüküyor. Kimi dükkanını onarmaya çalışıyor, kimi yıkılmış evinden eşyalarını çıkarıyor. Yaşlı bir kadın kurşun delikleriyle kaplı yanmış araçların ve evlerin olduğu sokakta evinin önünü süpürüyor. Adının Amina Diyar olduğunu öğreniyoruz. Fotoğrafının çekildiğini görünce yanımıza geliyor.  Evinin yanmış, yıkılmış olmasından, ekmek sıkıntısından, içecek su olmamasından şikâyet ediyor. Şartlar ne olursa olsun hayat rutinini devam ettirme azmi bizi etkiliyor. Yaşamın ölümle hiç olmadığı kadar iç içe geçtiği Kobanê’de zaman yaşam gibi, su gibi akıp gidiyor.

Veda zamanı…

Bir günlük izin süremizin sonuna yaklaşıyoruz. Kobanê’de tanıştığımız dostlarla, boğazım düğümlenerek, onları orada bırakmanın utancıyla vedalaşıyorum. Başka sözcük gelmiyor dilimin ucuna, ‘Görüşürüz’ diyorum. Klişe bir vedalaşma sözcüğü… Bu sözcüğün benim için bir daha gelme ihtiyacı açısından ne kadar anlamlı, ama ölümle her gün yüzleşen insanlar açısından ne kadar da anlamsız olduğunu düşünüyorum. Kobanê’ye bu düşüncelerle veda edip Türkiye’ye dönüyorum.

Maden İşçilerinin Sesi 2. sayı

Yatağan'da aslında ne oldu?
Muğla Yatağan Termik Santrali ve bağlı kömür ocaklarında 447 gündür süren direnişe “Sattırmayacağız” pankartlarının altında şube başkanlarının yaptığı konuşmalarla son nokta konuldu. Tes-İş ve Türk Maden-İş sendikası şube başkanları direnişi kazanımla bitirdiklerini iddia etti. Alkış olmadı. Homurdanmaların dışında sadece Kadir Balta adlı bir işçi sesini yükseltti ve “Kolay teslim oldunuz. Sattırdınız” diye bağırdı. Sonra da bana, “Rezalet. 446 gün direniş boşa yapılmış oldu. Sattılar” diye konuştu. Tüm işçiler aslında direnişin kazanımla bitmediğini biliyordu, aslında hemen hemen hepsinin içi buruktu, sessizliklerinden ve bakışlarından bu anlaşılıyordu. Ali Bayraktar adlı işçi gibi, “Yapacak bir şey yok. Destek yoktu. Burada yaratılan psikolojiye uymak zorunda kaldık” şeklinde dertleşme bağlamında hemen hepsi cümleler kuruyordu.

Çünkü direnişin başlangıç nedeni ve ana talebi özelleştirme uygulamasının önüne 1997 ve 2000 yıllarında olduğu gibi geçilemedi. Vergi rekortmeni, devletin en kârlı kurumlarından biri Yatağan Termik Santralı ve bağlı maden sahaları değerinin çok çok altına, birkaç yıllık gelirine 1 milyar 91 milyon dolara Bereket Holding’e bağlı Elsan Elektrik şirketinin eline geçti.

“Sattırmayacağız” diyen sendikalar ve işçiler 10 maddelik bir protokol karşılığında buna razı oldu. Kazanım diye sunulan protokol basından gizlendi. Ulaşmayı başardık. Basından neden gizlendiğini anladık. Anlaşmada, 4-C’ye geçiş serbestliği, asıl işte taşeron işçilerin iş yasalarına uygun şekilde çalıştırılması, devir tarihindeki işçi sayısının korunması, bir lojman ücretlerinin indirilmesi, Mart ayındaki toplu iş sözleşmesine kadar sözleşme hükümlerinin korunması, yöre halkından çalışan alınsın gibi basının kazanım olarak değerlendirmeyeceği maddeler yer almasıydı. Peki neden böyle oldu? Yatağan direnişi özeleştirmeye karşı ana talebinden neden vazgeçti, neden sendikacılar postu kurtarma derdine düşü?

Niye, Yatağan işçisinin 446 gün süren direnişi 1 Aralık’ta Özelleştirme İdaresi’nin Elsan Elektrik’le devir sözleşmesi imzalamasının ardından 2 gün içinde bitirildi, direnişe 3’üncü gün son nokta konuldu?

Cevap basit! Sol medyanın çok sevdiği direniş haberlerindeki abartmayı bir yana bırakıp Yatağan ilçesine gidip ilk gördüğünüz dükkana girdiğinizde veya en kolay bilgi alınacak yer kahvehaneye oturduğunuzda ya da santralin zehirli gazlarından etkilenen köylerden birine gittiğinizde neden özelleştirme uygulamasının durdurulamadığı konusunda fikir sahibi olurdunuz.

Birkaç gün önce Yatağan’a sabahın köründe indiğimde ilk konuştuğum ilçenin girişindeki çorbacıydı. Yatağan Termik Santralı ve bağlı maden ocaklarındaki işçilerle ilçenin bağlarının kopuk olduğunu, direnişin nedenlerinin ilçe esnafına dolayısıyla halka anlatılamadığını anladım. Kahve ahalisi, taksici, lokantacı da çorbacı gibi “İşçinin sorunu… Çok para alıyor onlar. Bizlerden alışveriş etmezler. Buranın halkını küçük görürler” şeklinde benzer söyledi.

Santrale gittiğimde de ise ümitsiz bir hava vardı. Tıpkı Yatağan Termik Santrali’nin zehirli gazlarından en çok etkilenen köylerden Şahinler Köyü sakinleri gibi… Köy halkı yıllarca imza toplamalarına karşın, davalar açmalarına karşın bir şey değişmediğini görmüş, en son ek tikleri ürünlerin ziyanından dolayı dava açmaları da engellenmeye başlanınca tarımı bırakmıştı. Gün geçtikçe daha az yağ veren zeytin ağaçları bir kalmıştı, artık domates, biber, soğan, patlıcan hatta mandalina pazardan alınır olmuştu. Ümitsizlerdi...

Santral işçilerinden çoğu gibi…. İşçilerin çoğunluğu 440’ıncı günlerdeki direnişin başarıyla sonuçlanacağından ümidi kesmişti. Santralin önündeki direniş alanında ilk önce sayının azlığı gözüme çarptı. Sordum, ‘işçiler santralde çalışıyor’ dediler. Gezdim ama orada da fazla kişi yoktu. Santralin 450 işçisinden en fazla 100’ü direnişteydi.(Bu durum 380 işçinin çalıştığı maden sahası için de geçerliydi. Maden sahasının önüne kurulu barikat ve içerilerde 100 kişi ya vardı ya yoktu) Direniş alanında olan işçiler arasında da önceki özelleştirme saldırıları sırasında mücadele deneyimi edinen birkaç işçi dışında devir sözleşmesinin imzalanmasına, çoğunluğu “bu iş bitti” tepkisi göstermekteydi. Yatağan’da 440’ncı günlerinde olan direnişe ve başlatılan işyeri işgaline geniş kitlelerin ilgi göstermemesi de işçilerin morallerini bozan etmenlerden biriydi. Gelen sınırlı sayıda destekçinin el sıkışıp, çay içip biraz oturduktan sonra el sıkaşarak gitmesi işçiler tarafında bir etki uyandırmıyordu. Hatta, şakayla karışık, “Cenaze kalktı, hoş geldiniz taziye çadırına” deniyordu. İşçiler ve Türk Maden-İş ile Tes-İş’in Yatağan Şubesi yöneticileri farklı illerde özelleştirmeye karşı eylemler yapılmasını, geniş kitlelerin tıpkı Gezi’de olduğu gibi çadırlarını alarak gelmelerini gelip kendileriyle birlikte direnmelerini istiyordu. İstiyordu ancak desteğe gelip de işçilerle birlikte santral ve maden sahası önünde sabahlayan iki elin parmakları kadar kişiyle de sohbet edildiği yoktu. İşçilerin çoğunluğu direniş ateşlerinin başında gruplar halinde oturuyor, yanlarına gelenlere şüpheli gözlerle bakıyor, sohbet edilmek istenildiğinde, direnişleri sorulduğunda konuyu değiştirip milliyetçi nutuklar atmaya başlıyordu. Bunda direniş alanındaki sivil polislerin tacizlerinin payı olduğunu ve işçilerin herkese şüpheyle baktığını yabana atmayalım. Tabii iletişim yeteneği olan üniversite öğrencilerinin bazılarının süreç içerisinde işçilerle ortak bir dil tutturabildiğini göz ardı etmeyelim.

Direnişin bitirilmesinin bir başka nedeni ise sendikal anlayışın sınırlılığıydı. Türk-İş’e bağlı AKP’ye yakın uzlaşmacı sendikalar Tes-İş ve Türk Maden-İş’in Yatağan yöneticileri haberlerden okunduğu ve söylemlerine bakıldığında muhalif kimlik sergilemekteydi. Ancak 10 yıllık yöneticilerdi, işçilerden konuştuklarım “Kendi adamlarını delege seçerler. AKP’yi eleştirirler ama sendikada muhaliflerin üstünü çizerler”diyordu.

Tes-İş Yatağan Şube Başkanı Fatih Erçelik’in benim orada olduğumu unutarak 2 gün önce gece direniş alanında işçileri direnişten vazgeçirmek için, “Biz işyeri terk etmeme eylemi yapıyoruz diyoruz da resmen işgal bu! Cezası 8 yıl. Devlet bize toleranslı davrandı. Sonuçta sabırları var. İşten atılan benden hesap sorar. Santrale gelenler bir şey yapsa bunun altından nasıl kalkarız? Bana kazandı da sattı da diyecekler. 4-C’ye geçişin uzatılması Yatağan direnişi sayesinde oldu. Evrensel, BirGün ‘sattı’ der” sözleri Türk Maden-İş Yatan Şube Başkanı Süleyman Girgin’in, “Müdahale olsa bizi kimse muhatap almaz” söylemleri şube başkanlarının sendikal kimliklerini ifade eder nitelikteydi. Türk-İş’in 13-15 bin TL civarında maaş alan yöneticilerinden de zaten düzgün bir sınıf duruşu beklenmesi hayalcilik olurdu. Tüm bu etmenler toplandığında işçilerin çoğunun sınıf kimliğini özümsememiş olması, ümitsizliği, uzlaşmacı sendikal anlayışın kısırlığı ve direnişin önce santralin çevresindeki halk olmak üzere geniş kesimlerce kabullenilmemesi ve karşıda arsız bir hükumet anlayışı direnişin kazanımla sonuçlanmasını imkânsızlaştırdı.

Sonuçta direniş bitirildi. Biterken de her pratikte olduğu gibi ardında deneyimler bıraktı. Yatağan direnişi 1980’li yıllardan bu yana sendikalı olan iş yerlerinde dahi sendikal eğitimin tabanda yer alan işçilere verilmediğini gösterdi. Bir direnişin başarılı olması için önce yöre halkının desteğini alınmasının sonra geniş kesimlerin desteğinin aranmasının gerektiğini ve kopan bağların örülmesinin şart olduğunu kanıtladı. Türk-İş sendikalarındaki uzlaşmacı yaklaşımın kılcal damarlara kadar işlediği ve bundan kurtulmanın uzun mücadeleler gerektirdiğinin yeni bir örneği oldu. İşçilerin 447 gün süren uzun soluklu bir direnişte dahi eğitimler olmadan işçi sınıfı kimliğiyle hareket edemeyeceğini belirledi. Türkiye’de işçi sınıfı mücadelesi verdiğini söyleyen güçlerin ana gündemlerinin işçi direnişleri olmadığı ya da geniş kesimleri harekete geçirmekten uzak olduğuna ve güçsüzlüklerine kayıt düştü.

İŞ CİNAYETİ SONUCU ÖLEN ÇOCUK İŞÇİ İÇİN KÜTÜPHANE YAPTILAR

Türkiye’de ilk defa iş cinayeti sonucu ölen bir çocuk anısına kütüphane yapıldı. İş cinayeti sonucu geçen yıl 31 Ekim’de can veren Eren Eroğlu’nu arkadaşları unutmadı.  Tabela takmaya gönderildiği Özel Doğa Hastanesinde yüksek gerilim hattından geçen elektrik akımına kapılarak yaşamını yitiren çocuk işçi Eren Eroğlu’nun adını taşıyan kütüphane yapıldı. CHP İstanbul Zeytinburnu Gençlik Kolları üyeleri imece usülü kitap toplayarak Eren Eroğlu için Zeytinburnu İlçe Örgütü’nde oluşturdukları kütüphaneyi önceki gün akşam törenle açtı.

Çocuk kitaplarının, dünya klasiklerinin, Aziz Nesin’in, Uğur Mumcu’nun kitaplarının yer aldığı kütüphanenin açılış töreninde CHP Gençlik Kolları üyeleri Eren Eroğlu için besteledikleri şiiri de okudu.

Duygusal anların yaşandığı törenin sonunda Eren Eroğlu’nun ailesi gençlere örnek davranışları için teşekkür etti. Eroğlu ailesi Eren’in kitaplarını kütüphaneye bağışlayacağını açıklarken, CHP Zeytinburnu İlçe Örgütü Gençlik Kolları üyeleri de sorumlular hesap verene kadar iş cinayetleri davalarının takipçisi olacaklarına söz verdi.

ARANAN ADALETİ BULSAYDILAR BELKİ ERMENEK OLMAYACAKTI

İş cinayetlerinde yakınlarını kaybedenler, iş cinayetlerine dikkat çekmek, iş cinayetleri davalarındaki gelişmeleri aktarmak için  35’nci Vicdan ve Adalet Nöbeti’nde Taksim’de buluştu. Nöbete ve nöbet öncesi yürüyüşe duyarlı yurttaşlar da destek verdi. Sabiha Görün isimli bir yurttaş yürüyüş ve nöbet sırasında gözyaşlarını tutamadı. Görün, “Her gün haberlerde izleyemeye yüreğim kaldırmıyor. Destek vermek için buraya geldim. Oğlum iktidarın bir şey yapacağı yok. Biz bu cinayetleri böyle tepki göstererek önleyebiliriz”dedi.

Taksim Tramvay Durağı’nda biraraya gelen yurttaşlar burada beklenen bir tepkiyle karşılaştı.  Sivil polisler Vicdan ve Adalet nöbetine katılmak için bekleyen yurttaşları itekleyerek Fransız Konsolosluğu önüne sürükledi. Polislere  “Size de bir gün adalet lazım olur. Utanmıyor musunuz işçi ölümleri artarken bize böyle davranmaya”  şeklinde tepki gösterdiği duyuldu.

Fransız Konsolosluğu’ndan “İş kazası değil, cinayet” yazılı pankartın ardında kortej oluşturan vicdan nöbetçileri, ellerinde iş cinayetlerinde ölen işçilerin adının yazılı olduğu dövizlerle Galatasaray Meydanı’na yürüdü. Galatasaray Meydanı’nda aileler adına açıklamayı 31 Ekim 2013’te Özel Doğa Hastanesi’ne tabela takarken yüksek gerilim hattından geçen elektriğe kapılarak 17 yaşında iş cinayeti sonucu yaşamını yitiren Eren Eroğlu’nun ustası Nazmi Aktaş okudu. Kendisini çocuk işçi Eren Eroğlu’nun abisi olarak tanıtan Eroğlu ailesinin cinayet gününden bu yana en yakın destekçisi Aktaş açıklamada şunlara dikkat çekti.

“İş cinayetleri davalarında bir çok eksiklik görülüyor.Savcılar gerekli incelemeleri yaparak, düzgün iddianemeler yazmıyor.Denetim görevini yerine getirmeyen kamu görevlilerinin yargılanmasında kaçınılıyor. Bilirkişi raporlarında açıkça işverenler kayırılıyor. Davalar çok uzun sürüyor, iş cinayetlerinde yakınlarını kaybedenler duruşmalara git gel yılıyor. Duruşmaları takip edemiyor. Çoğu dava sonunda düşük oranda cezalar çıkıyor, kusurlu olan kamu görevlileri yargılanmadan görevlerini yapmaya devam ediyor. İş cinayetlerinin önlenmesi için gerekli yasal düzenlemeler yapılmalı. Kusurlu kamu görevlilerinin yargılanmasının ve denetimin önü açılmalı. Bilirkişi raporları tarafsız şekilde incelikle hazırlanmalı. Sendika üyeliğinin önü açılmalı, taşeron çalışma düzenine son verilmeli…”

Açıklamanın ardından Karaman Ermenek’te yakının toprak altından çıkarılmasını bekleyen madenci yakının ses kaydı dinletildi. Bu sırada gözyaşlarının tutulamadığı dikkat çekti. Ardından 35’nci Vicdan ve Adalet Nöbeti’nin röportajcısı gazeteci Merve Erol ailelere söz verdi.

SAVCIDAN KAMU DOKUNULMAZLIĞI

Eren Eroğlu’nun ailesi, ilk duruşmada savcının yazdığı iddianame nedeniyle kamu görevlilerinin yargılanmasının önünün kesildiğine dikkat çekti. Tüm sorumlular yargılanana kadar mücadelelerini sürdüreceklerini söyleyen aile fertleri 13 Kasım’daki ikinci duruşmaya yurttaşları davet etti.

Ankara’da Ostim-İvedik patlamasında yakınlarını kaybedenler, davanın 3 yıldır bitmediğine dikkat çekti. Savcının 9 Aralık’taki duruşmada mütalaa vermesini beklediklerini söyleyen Ostim-İvedik davasında adalet arayanlar, “Patlama sonrası mücadelemizle ilgili bir belgesel yapıldı. ‘Sonu yok’ diye tepkiler aldık. Dava bitmiyor ki sonu olsun! Adalet bize soğuk. Biz işverenlerin tarafına da soğuk olmasını, tarafsız olmasını istiyoruz. Adaletin saraylarda  olmaması lazım” diye seslendi.

İŞVEREN BİLİR KİŞİLİĞİ

İş cinayetlerinde yakınlarını kaybedenlerin gönüllü avukatıyken, Soma faciasında 2 kuzenini kaybeden Berin Demir’de, “Bilirkişi raporları canımızı çok yakıyor. İçlerinde işverenlerin işine yarayacak şekilde çarpıtmalar, yanlış bilgilendirmeler yer alıyor. İşverenlerin kusurlarını hafifleten, ölen işçilerin kusur oranlarını yükselten raporlar hazırlanıyor. İstanbul Teknik Üniversitesi’nden bu durumla ilgili randevu talep ettik. Bizi kabul ettiler. Üniversitenin meziyetlerinden, Türkiye’de var olan mühendisliğin altyapısının İTÜ’ye borçlu olduğundan bahsettiler. Üniversitelerdeki akademisyenler hazırladıkları bilirkişi raporlarıyla, sırf biraz daha yüksek ücretler alma kaygısıyla işverenlere hizmet ediyorlar. Kabul edilemeyecek bir durum. Bilirkişi raporları incelikle hazırlanmalı”dedi.

DOĞAN HOLDİNG’İN İKİ YÜZÜ

Gazeteci Cem Emir’in ailesi şunları söyledi: ” Ermenek’le ilgili Doğan Holding’e bağlı CNN Türk’ün yaptığı habercilikten övgüyle bahsediliyor. Ağabeyim Doğan Haber Ajansı’nda çalışırken haber için gittiği Van’da Bayram Otel’in enkazının altında kalarak can verdi. İşveren iş kazası olarak bildirme mecburiyeti varken bildirmedi. İkiyüzlü bunlar. İş cinayeti davasında işveren vekilliği yapıp sonra Soma’ya giden Türkiye Barolar Birliği Başkanı Metin Feyzioğlu gibi..”

ÖRGÜTLÜ MÜCADELE

Davutpaşa patlamasında 18 yaşındaki kardeşini kaybeden Hakkı Güleç ise, “Biz kaybettiklerimizi geri getiremeyiz. Örgütlü mücadele ediyoruz ki başkaları yanmasın. Örgütlü halk iş cinayetlerini önleyebilir” diye konuştu.

kapalı alanlara sıkışmış hareket özgürlüğü

kapalı mekanların hareket özgürlüğü fena halde sınırlıdır. içinde bulunduğunuz yapının koşularının ve daha vahimi yapının içinde sizinle birlikte yer alan kitlenin sorgusuz kabul ettiği normların esiri olma tehlikesini barındırır. dayanılmaz şekilde yapıyı ve kurallarını sürekli gözetmek zorunda olmak mecburiyetinde bırakılırsınız. şayet dayatılan koşullara uymadığınız takdirde yapının dışına çıkarılma, yalnızlaşma kuşkusuyla, cezalandırılmakla korkutulursunuz. neticede daha önce hiç olmadığı kadar yaralanırsınız. yaralanma fiziki yaralanma gibi sayılı günler dahilinde de olmaz. histerik bir durum alır. hadiseler aleminden hikayeler alemine göçene kadar acılı geçen bir evredir..
bunun için kapalı alan ve gruplardan uzak durmak, özgürlüğü özgür alanlarda aramak, sınıf tarihine, meydanlara, sokaklara, barikatlara göz atmak, diyalektiğin içinde barınan anomiyi, kaosu özümsemeye çalışmak, daha önce denenmemişi, yapılmamışı yapmaya çabalamak gereklidir.
yoksa ne kadar mantık dahilinde de gelse güzel sözler hayatta karşılığı olmayan yayımlarda yer almaya devam ederler.